Jouw eigen waterput

Een eigen grondwater bron maken, dat lijkt misschien wat simpel maar in de praktijk komt er best het een en ander bij kijken. Zorg daarom voor een goede voorbereiding, voorkom zo onaangename verrassingen.

In dit artikel willen we je niet alleen iets vertellen over de techniek van het maken van een put, maar je ook een beetje wegwijs maken in de regelgeving rondom het boren of slaan van een goede, duurzame grondwaterbron. En natuurlijk ook de grondwaterpomp die nodig is om grondwater te kunnen gebruiken.

Wil je een put slaan, informeer dan eerst wat de lokale en regionale voorschriften en eisen zijn.

Dat er enige regelgeving nodig is, is begrijpelijk in ons dichtbevolkte land en de klimatologische veranderingen die onze aarde treft. Grondwater heeft immers direct invloed op het welzijn van de natuur en dus ook op het welzijn van mens en dier.

Vandaar dat in Nederland de waterschappen met de meldplicht zijn gekomen voor kleine grondwater putten. Men wil meer inzicht krijgen in het grondwatergebruik. Zo’n meldingsplicht geldt eigenlijk overal wel. De omgevingswet regelt de meldingen. Of je vergunningplichtig bent, dat is afhankelijke van waar je de bron wilt slaan, hoe diep en waarvoor. Daarvoor gelden per provincie andere regels.

Die meldplicht geldt voor grondwaterputten die tot maximaal 10 m³ per uur water kunnen oppompen. Ooit is gekozen voor ‘klein’ om het verschil met grote grondwatergebruikers als industrie, drinkwater en landbouw duidelijk te maken.

Voor de grote grondwatergebruikers, > 150.000 m³/jaar is een vergunning van de provincie nodig, voor beregening boven 60 m³/uur is vaak een vergunning van het waterschap nodig.

Woon je in België en wil je een waterput boren, ook daar geldt regelgeving. Of je een vergunning nodig hebt, hangt af van de locatie en het is daarom verstandig om dit bij de gemeente na te vragen. Ook geldt er een meldplicht van de grondwaterwinning aan de Vlaamse Milieumaatschappij.

Geen vergunning is nodig voor een waterput in België:

• Waarbij het water uitsluitend met een handpomp wordt opgepompt
• Er minder dan 500 m³/jaar (kleinverbruiker) opgepompt wordt en waarvan het water alleen wordt gebruikt voor huishoudelijke toepassingen.

Ook in deze toepassingen is het nog steeds verstandig om de lokale regelgeving na te vragen.

Alleen erkende boorbedrijven boren

Zowel in België als in Nederland geldt dat het boren zelf, enkel mag gebeuren door een erkend boorbedrijf. Bedrijven die in hun werkwijze aan strenge normering en voorschriften voldoen.

Een waterput tot 10 meter diepte mag worden gegraven door iedereen. Het slaan van waterputten dieper dan 10 meter of putten die door scheidende lagen (klei/veen) boren mag in Nederland alleen gedaan worden door bedrijven die zijn gecertificeerd voor de BRL SIKB 2100. Om zeker te weten of u te maken heeft met een gecertificeerde instelling kunt u de website van rijkswaterstaat raadplegen. Hier staan alle bedrijven vermeld die erkend zijn voor mechanisch boren.

Voordat we verder gaan, eerst even wat duidelijkheid in de begrippen die gebruikt worden.

Een kleine grondwaterbron. Met kleine grondwaterputten sproeien mensen bijvoorbeeld de tuin of gebruiken dat bij algemene schoonmaak werkzaamheden. Ook om vee te laten drinken of producten te wassen valt onder de kleine grondwaterput.

Een waterput of -puls is simpel gezegd een buis die in de grond wordt geplaatst en via een krachtige waterpomp water uit de grond oppompt. Meestal ondiepe putten van tussen de 8 en 12 meter.

De puls wordt daadwerkelijk gespoten (ook wel een pulsboring of bronspuiten genoemd). Onder hoge druk wordt een waterstraal de grond in gespoten om een gat te creëren. Het water circuleert continu, waardoor de boor steeds dieper komt, meestal tot een diepte van 8 à 12 meter. Zodra de gewenste diepte is bereikt, wordt er een pvc-buis met een filter geplaatst waarin het grondwater uit die waterlaag in komt te staan. Zo een bron spuiten (of pulsen) is een voordelige, snelle methode om tot max. circa 15-20 meter diepte een grondwaterbron te creëren, ideaal voor beregening. Dit proces veroorzaakt weinig overlast, is milieuvriendelijk en bespaart drinkwater.

Belangrijke aspecten van een bron spuiten:

• Diepte en grondsoort: Geschikt voor grondwater op ondiepe tot middeldiepe plekken (tot max. 15-20 meter).
• Diepte 1e laag grondwater: Grondwaterpeil minder dan 5 meter diepte.
• Brondiepte: Minimaal 2 meter of dieper onder het gemiddelde zomerpeil grondwater.
• Toepassing: Meest gebruikt voor tuinberegening, vijvers vullen, of water voor dieren.
• Werkwijze: Er wordt een gat gespoten, een filterbuis geplaatst, en grind gestort voor optimale toevoer.
• Kosten: Een spuitboring is doorgaans goedkoper dan een mechanische bronboring, vaak rond de enkele honderden euro’s.
• Pomp: Omdat de diameter (max 63mm) te smal is voor een ondergrondse pomp, is een bovengrondse pomp noodzakelijk.

Het is een milieuvriendelijke oplossing die op termijn ook financiële voordelen biedt. Ideaal voor beregening, drinkwater voor dieren, het vullen van de vijver en nog veel meer.

De techniek van bronboring is afwijkend en meer complex. Gaat een spuitboring niet verder dan ca. 20m. de bronboring kan tot max. 100 – 150 meter diepte uitgevoerd worden.

Hoe diep moet mijn waterbron zijn

Hoe diep je moet boren hangt grotendeels af van wat je met het water wil doen. Voor een ondiepe put kan je tot 10 meter boren, terwijl je voor een waterput van hoge kwaliteit dieper moet boren, vaak meer dan 30 meter diep. De diepte van de waterput hangt daarnaast af van de locatie en streek waar de waterput moet komen.

Bij een ondiepe put, van bijvoorbeeld 10 meter, is het water niet geschikt als drinkwater of voor het vullen van een zwembad. Als je een waterput wilt hebben met water van hogere kwaliteit, dan moet er een diepere put komen.

Bij een waterput van 30 tot 100 meter is het water van veel betere kwaliteit. Putten van 100 – 200 meter diepte zijn vaak zelfs drinkbaar. Bij diepe putten wordt een zuig(boor)buis geplaatst waarin later de bronpomp afgezakt wordt. Een grotere diameter van die boorbuis maakt een hogere wateropbrengst mogelijk.

Kan een grondwaterput droog komen

In tegenstelling tot regenwaterputten, die in een langere periode van droogte leeg kunnen raken, kan een grondwaterput eigenlijk nooit helemaal uitgeput raken. Dit komt omdat het grondwater zich voortdurend vernieuwt en de aanvoer van water in de meeste gevallen groter is dan de afname. Gemiddeld kun je stellen dat een kleine grondwaterput tussen de 2000 à 3.000 liter water per uur kan leveren.

Die opbrengst kan variëren afhankelijk van verschillende factoren zoals de grootte van de put, de diepte en de locatie van de put. De capaciteit van de put, zeker de kleine ondiepere putten tot een meter of 12 zullen in tijden van lange droogtes wat minder opbrengst geven. Grondwaterstanden zijn bepalend voor de watercapaciteit van de bron.

Wat zal de waterkwaliteit zijn van mijn putwater

Als je overweegt om een eigen waterput te boren, is het logisch dat je wilt weten welke waterkwaliteit je mag verwachten. Helaas geen enkel boorbedrijf kan je dat vooraf garanderen. Watersamenstelling is afhankelijk van vele factoren, zoals de diepte van de waterput, de locatie (omgeving) en de samenstelling van het grondwater.

Een deskundige boormeester die bekend is met de lokale geologie kan vaak wel een grove inschatting maken van de mogelijk te verwachten waterkwaliteit op de verschillende dieptes. Ook zijn er tegenwoordig allerlei openbare gegevens over bodemstructuur en grondlagen beschikbaar.
Aan de hand van metingen en datagegevens wordt gestreefd de ideale diepte voor jouw waterput te berekenen.

Meestal kan er zandvrij water gegarandeerd worden, zowel bij een ondiepe als een diepe put. De waterkwaliteit van ondiepe putten tot 20 meter levert meestal ijzerhoudend water op. Dit is ongezuiverd niet drinkbaar. Bij diepere waterputten van 30 tot 150 meter is het water van veel betere kwaliteit. Het putwater vraagt dan vaak minder zuiveringsstappen om het goed, veilig drinkbaar te maken.

Gebruik je grondwater voor in huis en als drinkwater, laat dan regelmatig de watersamenstelling controleren. Daarmee heb je zicht op jouw eigen waterbeheer en beheers je zelf de waterkwaliteit zoals jij die graag hebben wilt.

Hoe wordt een waterput geboord?

Bij het boren van een put is het de bedoeling om juist die waterlaag te bereiken en te ontsluiten.

In tegenstelling tot een spuitboring wordt voor een geboorde put met een boorkop gewerkt. De boorkop schraapt de zand- en kleilagen af, waarop het spoelwater deze mee naar boven voert via het geboorde gat tussen de boorstangen en de boorwand.

Het water dat bij een zuigboring omhoog komt, wordt via de boorstangen afgevoerd. De losse materie, ontstaan door het boren, wordt samen met het spoelwater naar het oppervlak gezogen via de boorstangen. De boorresten die via de boorstangen worden afgevoerd geven een veel nauwkeuriger grondstaalname. Dat maakt dat de boormeester heel precies de locatie van het filterdeel en de noodzakelijke kleistoppen kan plaatsen. Ook wordt er minder overdruk gezet op de watervoerende laag, zodat het vette boorwater minder in de waterlaag zal binnendringen. De wateropbrengst van de gezuigboorde put zal beter zijn én het milieu vaart er wel bij.
Bij een spoelboring wordt het spoelwater niet afgezogen maar naar boven geperst tussen de boorstangen en de boorwand in. Boorresten kunnen dan aan de boorgatwand blijven plakken wat de staalname van de uitgeboorde grond onnauwkeurig maakt.

Het boren van een geboorde put is een specialistische klus. Het is daarom belangrijk om een erkend boorbedrijf in te schakelen voor dit proces. Het liefst een bedrijf bekend met de streek waar geboord moet gaan worden.

PVC-buis, waterfilter en een kleistop

Bij boringen op grotere diepte wanneer je in de kwalitatievere waterlagen komt is het van groot belang dat dat schone water ook daadwerkelijk schoon mee opgepompt wordt wanneer jij dat nodig hebt.

Na het grondboren zijn de boorstangen opgehaald en is er een boorgat ontstaan. Een opening vanaf het maaiveld naar de waterlaag ontstaan.

In dit vrijgekomen boorgat wordt een verticale pvc-buis geplaatst met onderaan een filter die het opstijgend water tot boven zal leiden. De buizen zijn dikwandig om de grote drukverschillen op te vangen. De filter is ook een pvc-buis met sleuven. Rondom de filter wordt er een filterzandpakket gestort.

Dit zand hoort gewassen, ontsmet en gekalibreerd te zijn. De korrelgrootte van het filterzand en de sleufbreedte van het filter moeten zijn aangepast aan de zandlagen waarin het filter zich bevindt. Alleen op die manier kan er zandvrij water gegarandeerd worden.

Om de waterhoudende lagen tegen vervuiling te beschermen worden de kleilagen in het brongat afgedicht met afgedicht met zgn. kleistoppen (bentonietkorrels). Hiermee wordt voorkomen dat minder kwalitatief water zich vermengt met waterlagen van een betere kwaliteit.

Om het geheel helemaal af te maken zou er naast de pvc-buis nog een externe peilbuis aangebracht kunnen worden zodat je later het waterpeil van de waterlaag in kwestie kan opmeten.

• Locatie: Het is belangrijk dat de brondiepte voldoende is (minimaal 2 meter of dieper onder het grondwaterpeil).

Het afpompen van een grondwaterbron

Afpompen is een noodzakelijke procedure na het slaan of boren van een nieuwe put, of om een bestaande bron te onderhouden. Het hoofddoel is om het filterzand en fijn materiaal rondom de bron te verwijderen, waardoor de bron ‘schoonloopt’ en een betere en ‘schonere’ opbrengst geeft.

Doel van afpompen

• Schoonpompen: Verwijderen van boorspoeling, zand en slib uit de filterbuis.
• Ontwikkelen van de bron: Door het fijne zand uit de directe omgeving van het filter te zuigen, ontstaat er een natuurlijke filtergrindlaag van grover zand, wat de waterdoorlatendheid verhoogt.
• Voorkomen van zand in de pomp: Een goed afgepompte bron levert helder water en voorkomt vroegtijdige slijtage aan uw beregeningspomp of bronpomp.

Werkwijze bij afpompen

1. Gebruik een geschikte pomp: Hiervoor wordt vaak een dompelpomp, bronpomp (8-10 inch) of een vuilwaterpomp gebruikt. Gebruik bij voorkeur geen dure eind- beregeningspomp die gevoelig is voor zand, totdat het water echt helder is.
2. Plaats de pomp: Laat de pomp in de buis zakken, maar niet tot helemaal op de bodem om te voorkomen dat hij direct vastloopt in het zand.
3. Pompen tot helder water: Pomp de bron ononderbroken door totdat het opgepompte water volledig helder is. Dit proces kan variëren van enkele uren tot enkele dagen, afhankelijk van de grondsoort (zand/klei).
4. Controleer op opbrengst: Een goed afgepompte bron levert een stabiele hoeveelheid water (capaciteit).

Pompkeuze

Voor putten met een waterpeil tot maximaal ± 8 meter diepte worden de pompen bovengronds gebruikt.

• Centrifugaalpomp/Tuinpomp: Dit type pomp zuigt het water op tot max. ± 8 meter waterpeil, levert vaak hogere volumes (l/min.) dan jetpompen. In de techniek van grondwaterzuivering wordt deze pomp aanbevolen, maar dan wel uitgevoerd met drukregelaar (presscontrol). Een frequentie gestuurde pompmotor is het zuinigst in stroomverbruik
• Hydrofoorpomp: In wezen een pomp met een drukvat. Het drukvat zorgt voor een nagenoeg constante waterdruk. Geschikt om te gebruiken voor toepassingen als toiletspoelingen, wasmachines of een secundaire waterleiding met constante druk.

Pompen voor diepe putten

Is de waterbron dieper is dan 8 meter, dan kan een bovengrondse pomp het water niet meer efficiënt aanzuigen. Een bronpomp biedt dan uitkomst.

• Bronpomp (Onderwaterpomp)

Deze pompen worden volledig in het water ondergedompeld in de bron. Bronpompen zijn ontworpen om het water omhoog te duwen in plaats van te zuigen, wat ze uiterst efficiënt maakt voor diepten die kunnen oplopen tot tientallen meters.

• Installatie

Bronpompen vereisen een put (zuigbuis) met een bepaalde diameter; voor smalle putten zijn 3-inch of 4-inch pompen beschikbaar.

• Voordelen

Zijn geluidsarm en kunnen langdurig onafgebroken draaien.

Waar moet je op letten bij de pompkeuze?

Hou bij de keuze voor een pomp ook rekening met de volgende gebruikseisen:

Debiet (liters per minuut)

Bepaal hoeveel water je nodig hebt per tijdseenheid. Een gemiddeld huishouden is een debiet van 22 – 45 l/min. voldoende. Let wel: bij toepassing van grondwaterzuiveringssystemen die moeten spoelen, is meestal een hogere pompcapaciteit gewenst, soms tot 2 x de servicecapaciteit.

Opvoerhoogte

Bereken de totale verticale afstand van het waterpeil in de put tot het hoogste tappunt.

Kwaliteit van het water

Als het water veel zand of andere vaste deeltjes bevat, kies dan een pomp die hiertegen bestand is om vroegtijdige slijtage te voorkomen

Conclusie

Als je wilt boren naar grondwater, is het van belang om rekening te houden met een aantal zaken. Zo is het belangrijk om te weten hoe diep je mag boren en of je een vergunning nodig hebt. Door je goed voor te bereiden, voorkom je dat je voor vervelende verrassingen komt te staan en kun je optimaal genieten van je eigen waterput. Waterzuivering zal er vaak wel nodig zijn, zeker wanneer het als drinkwater wilt gebruiken. Vraag ons gerust naar een voorstel voor een zuiveringsopstelling. Bij een goed geboorde put vallen de kosten van de zuivering meestal wel mee. Dat maakt jouw eigen waterbeheer, duurzaam en betaalbaar.